Er is zo weinig vliegverkeer, dat Schiphol nu ruimschoots genoeg heeft aan alleen de Polderbaan en de Kaagbaan. De secundaire banen worden bijna niet gebruikt en de Aalsmeerbaan fungeert zelfs als vliegtuigparkeerplaats. Het duurt nog jaren tot de vroegere drukte weer kan zijn bereikt, Schiphol zelf verwacht rond 2023. Dat het luchtverkeer weer toeneemt, komt doordat vliegtuigen vol bezet de lucht in mogen. Maar bestaat zo niet het gevaar dat Schiphol de bron wordt van een nieuwe coronagolf? De minister kreeg daar donderdag veel vragen over. Zij zegt zich te baseren op adviezen van de internationale luchtvaartorganisatie ICAO en het RIVM. “Maar hoe leg je dat uit aan horeca, theaters en musea,” vroeg Suzanne Kröger (GroenLinks) zich af. “Weer krijgt Schiphol een voorkeurspositie.” En Cem Laçin (SP) vroeg: “In het openbaar vervoer geldt een maximale bezetting van 40 procent. Waarom is dat niet zo in vliegtuigen?” Volgens de minister is dat een vergelijking van appels met peren: “In het ov vindt geen triage plaats, vliegtuigen beschikken over een bijzonder ventilatiesysteem dat virussen wegfiltert en als er toch besmetting optreedt, is er snel contactonderzoek mogelijk omdat je van iedereen weet op welke stoel die heeft gezeten.” Echter, wetenschappelijke onderzoeksresultaten betreffende de effectiviteit van de zogeheten HEPA-luchtfilters in vliegtuigen is er wel voor andere virussen, maar nog niet specifiek voor het coronavirus. Sem Laçin (SP) wil daarom dat de minister het voorzorgsprincipe hanteert en ook aan vliegtuigen beperkingen oplegt. Jan Paternotte (D66) wilde weten in hoeverre er nog vliegtuigen zijn zonder HEPA-filters. Onderzoeksinstituut NLR zoekt dat momenteel uit, aldus Van Nieuwenhuizen.

BEZINNING De rust inspireert vooral critici van (groei van) de luchthaven tot bezinning op de vraag of het met Schiphol niet anders kan. Minder vluchten. Nachtvluchten afschaffen. In het weekeinde pas om negen uur ’s morgens beginnen met vliegen. Instellen van een stevige vliegtax. Minimumprijzen voor vliegtickets. Een rem op prijsvechters. Korte vluchten afschaffen en stimuleren van de trein. Aanpakken van flexcontracten. Een rem op toerisme in Amsterdam. De lijst is lang. Veel hiervan kwam ook in de Tweede Kamer voorbij. 

Op het moment dat het op Schiphol op z’n stilst was, publiceerde Van Nieuwenhuizen haar lang verwachte Luchtvaartnota, waarin zij voorstelt hoe het met de Nederlandse luchtvaart verder moet tot 2050. Daaruit blijkt een duidelijke voorkeur voor groei. De minister gaat ervan uit dat als de luchtvaart steeds stapjes vooruit zet met lawaaibeperking en schoner en veiliger vliegen, er tot 2050 een ‘gematigde groei’ van 1 tot 1,5 procent per jaar mogelijk is, bovenop de huidige limiet van 500.000 vluchten. Hoe bescheiden die percentages ook lijken, in dertig jaar kom je bij 1 procent groei uit op 675.000 vluchten, bij 1,5 procent zelfs op 780.000. Kijk je dertig jaar terug, naar 1990: toen waren er 250.000 vluchten. Als Schiphol de komende dertig jaar lang jaarlijks 1,5 procent groeit, dan komen er 280.000 vluchten bij, meer dus dan er in de afgelopen dertig jaar bij kwamen.

DOORDENDEREN Toch bestrijdt de minister het beeld dat zij almaar wil groeien en doordenderen. “Dat is echt onzin,” zei ze. “Leg de vorige Luchtvaartnota er maar eens naast, dan zie je dat er toch veel veranderd is in deze kabinetsperiode. De ongeclausuleerde groei is er echt van af, een CO2-plafond stond destijds niet op de agenda, discussies over nachtvluchten waren er niet. En als er geen hinderbeperking optreedt, wordt er niet gegroeid. Dat is echt anders dan in het verleden.”

Een belangrijk onderwerp zijn nachtvluchten. De minister wil die terugdringen en wat Jan Paternotte (D66) betreft begint het afbouwen snel. Van Nieuwenhuizen doet echter eerst onderzoek: “Vaak wordt gesuggereerd dat het in Frankfurt, Londen en Parijs beter is. Zo telt Frankfurt 26.000 nachtvluchten, tegen Schiphol 32.000, maar in Frankfurt houdt de nacht al op om kwart voor vijf en dan gaat het luchtverkeer los. Daar zouden omwonenden van Schiphol niet blij mee zijn. (Op Schiphol duurt de nachtperiode tot zeven uur – RdL) In het onderzoek wordt ook gekeken naar economische aspecten en naar juridische, want historische rechten kun je maatschappijen niet zomaar afnemen.” Resultaten moeten later dit jaar bekend zijn.

SLOTS Van Nieuwenhuizen wil graag meer mogelijkheden voor het sturen op slots, om voorrang te kunnen geven aan economisch belangrijke vluchten die het netwerk versterken boven ‘pretvluchten’ van prijsvechters. Daarvoor is ze afhankelijk van Europese regelgeving. Er komt een herziening aan van de Europese slotverordening en de minister zoekt internationaal steun voor aanpassingen zoals zij die wenst. Een onderdeel van de slotproblematiek is het feit dat vrachtvluchten op Schiphol in de knel zitten. Omdat er niet altijd genoeg vracht is om geplande vluchten uit te voeren, gebruiken vrachtmaatschappijen vaak hun slots niet en die raken ze dan kwijt. Het aantal vrachtvluchten op Schiphol is daardoor de afgelopen jaren flink teruggelopen, terwijl die juist veel werkgelegenheid opleveren. Van Nieuwenhuizen vindt: “Vrachtvluchten zijn het beschermen waard.”

Mustafa Amhaouch (CDA) vroeg of er, nu het rustig is op Schiphol, geëxperimenteerd kan worden met dalen in zweefvlucht naar de baan, waarbij de motoren minder hoeven te draaien en dus minder herrie maken. “Zo kan er ervaring worden opgedaan om zulke vluchten straks ook overdag volop uit te voeren,” aldus Amhaouch. Nu gebeurt dit vooral ’s nachts. Van Nieuwenhuizen beloofde daaraan te gaan werken. Zij liet ook weten dat Nederlands initiatief om de internationale trein aantrekkelijker te maken omarmd wordt door andere EU-lidstaten: “De doelstelling is om in 2025 twee miljoen extra reizigers de internationale trein in te krijgen.”

VOOROP De minister ziet Nederland graag voorop lopen met schonere en stillere luchtvaart. Maar luchtvaart is een stroperige zaak, ook in eigen land. Een belangrijk streven van de minister is het wettelijk vastleggen van allerlei afspraken uit de afgelopen jaren en het handhaven daarvan, zoals het plafond van 500.000 vluchten, het beperken van gebruik van vier banen tegelijk en nog zo het een en ander. Haar huiswerk is zo ongeveer gedaan, maar vanwege de stikstofproblematiek kan ze nu niet met haar zogeheten LVB-1 (Luchthavenverkeersbesluit) naar de Tweede Kamer. Dat moet nu wachten op de landelijke stikstof-aanpak.

René de Leeuw