“De historische route maakt onderdeel uit van een breder concept om de historie van Amstelveen beter te belichten,” vertelt wethouder Herbert Raat (Cultuur). “In dat kader hebben we ook het boek van Tini Visser over de Tweede Wereldoorlog in Amstelveen (’Jaren van verduistering’) opnieuw uitgegeven. Er werd hier altijd vooral naar de toekomst gekeken en Amstelveen was vooral bezig met ontwikkeling van nieuwbouwwijken. Maar er is ook aandacht nodig voor het verleden en de ontstaansgeschiedenis. Waar komen we vandaan en wat is er gebeurd? Dat verdient een volwaardige plek. Daardoor wordt de betrokkenheid van inwoners bij hun woonplaats vergroot en het Amstelveengevoel versterkt.”

MICHIEL DE RUIJTERSCHOOL Het gemeentebestuur wil dat onder meer bereiken door het opzetten van historische routes waarvan de eerste nu opgeleverd is. Het startpunt is bij de voormalige Michiel de Ruijterschool aan het Catharina van Clevepark en voert door de wijken Randwijck, Elsrijk en Patrimonium. Het eindpunt van de 5 kilometer lange route is bij het oorlogsmonument in het Broersepark. Onderweg is op acht panelen informatie te lezen over de ontstaansgeschiedenis, de stedenbouw en de architectuur, maar ook specifiek over gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog.  ”Er is aandacht voor het mooie en het minder mooie verleden. Die geschiedenis is voor veel mensen en met name voor kinderen ver weg. Nu kun je er door de wandelroute voor zorgen dat zij daar een beeld bij kunnen krijgen. Dan gaat de geschiedenis meer leven,” aldus Raat.

SYNAGOGE In deze eerste historische wandelroute komt met name het oorlogsverleden aan bod. De route voert onder meer langs het houten gebouwtje aan de Randwijcklaan dat de Joodse gemeente vanaf 1938 gebruikte als synagoge. Vanaf 1941 deed het ook dienst als Joodse school, omdat Joodse kinderen onder de Duitse bezetting niet meer naar openbare scholen mochten. Het was een van de vele vernederende vrijheidsbeperkingen die ze ondergingen. De Jodenvervolging mondde uiteindelijk uit in massamoord. De Joden uit Amstelveen kregen in mei 1942 de opdracht om naar Amsterdam te verhuizen. De order kwam via de Amstelveense afdeling van de Joodse Raad die een bureautje in Amstelveen had in de kleine synagoge. Met niet meer dan één tas bagage vertrokken 239 Amstelveense Joden via de toenmalige treinverbinding naar de hoofdstad. De meesten van hen keerden uiteindelijk niet meer terug, zij werden vermoord in een van de vernietigingskampen. 

HERDENKINGSMONUMENT Ter herdenking van deze slachtoffers is dit jaar het herdenkingsmonument ‘’Nooit meer teruggekomen’ geplaatst aan de Amsterdamseweg. Ook dat monument is in de route opgenomen. “Ik ben er blij mee dat dit nu eindelijk voor elkaar is en het monument een plek in Amstelveen heeft gekregen. Het had al veel eerder moeten gebeuren, maar nu staat het er,” aldus Raat. 

AMSTERDAMSE SCHOOL Maar de route belicht niet alleen het oorlogsverleden. Ook de vooroorlogse ontwikkeling van Amstelveen komt aan bod. Na twee grote annexaties van Amstelveens grondgebied door Amsterdam (1896 en 1921) besloot Amstelveen (toen nog gemeente Nieuwer-Amstel) een nieuwe wijk te bouwen langs de grens met de hoofdstad. De poldergrond werd vanaf 1921 bouwrijp gemaakt voor de realisatie van Randwijck. Aan de rand van het landelijke Amstelveen verrees een toen moderne buurt in de stijl van de Amsterdamse School. 

DE BRAAK Buiten Randwijck staan er onder meer informatiepanelen bij de Pauluskerk en in Patrimonium waar de protestants-christelijke woonstichting Patrimonium vanaf 1921 meer dan 300 woningen bouwde. Het waren betaalbare huizen voor arbeiders, dus niet te groot en zonder douche. Daarvoor konden de bewoners terecht in het badhuis aan de Molenweg. Ook heempark De Braak is in de route opgenomen. het park werd in 1938 ontworpen door  Chris Broerse. Het werd het eerste echte heempark van Nederland, want Broerse en zijn assistent Koos Landwehr gebruikten alleen inheemse planten die goed op de zure en drassige veengrond gedijden.  

MUSEUM ZONDER MUREN Bij de realisatie van de historische wandelroutes werkt de gemeente samen met Daniël Metz van de stichting Museum zonder Muren. Die realiseerde reeds eerder soortgelijke wandelroutes in Amsterdam-Oost en in Brugge. Daniël Metz woont in Amstelveen en kent de plaats en haar geschiedenis goed. Hij werkt bij dit project samen met Eva DeCarlo die de vormgeving van de panelen heeft verzorgd. In Amstelveen wordt inmiddels gewerkt aan een tweede route die door het Oude Dorp en Keizer Karelpark voert. De route staat in het teken van de ontwikkeling die Amstelveen doormaakte van dorp naar stad. ‘’Die route moet in de tweede helft van volgend jaar klaar zijn,” aldus Raat.

ONTDEKKEN De routes kunnen in zijn geheel worden gelopen of gefietst. De losse panelen vertellen ieder een eigen verhaal en nodigen uit om een klein stukje van Amstelveen te ontdekken. Afgelopen week zijn de informatiepanelen op acht punten langs de eerste route geplaatst. Raat is tevreden over het eindresultaat. “Het smaakt naar meer,” zegt hij. “Als je zoiets doet, moet het ook van goede kwaliteit zijn. Ik hoop dat we hier zuinig op zijn.”  Raat vindt het jammer dat het vanwege de coronamaatregelen nu niet mogelijk is om de historische route feestelijk te openen. “Er zijn veel mensen bij betrokken geweest en die hadden we graag in het zonnetje willen zetten. Maar ik beloof dat we dat in het voorjaar als dat dan weer kan alsnog gaan doen.”

BEELDENROUTE De nu geopende wandelroute biedt wel de mogelijkheid om er in de huidige coronatijd even op uit te gaan in de eigen omgeving. ‘’We mogen nu niet het land uit en kunnen niet op vakantie. Dit biedt de mogelijkheid om in eigen stad dingen te doen,” aldus wethouder Raat. Hij wil deze mogelijkheden in de buitenruimte de komende tijd verder uit breiden. Volgend jaar wil hij naast de historische route ook een soortgelijke route opzetten langs de beelden in de openbare buitenruimte. ‘’Dan komt er bij de beelden informatie te staan over de naam en de maker van het kunstwerk. We willen laten zien wat voor moois Amstelveen te bieden heeft.” 

Omdat het in Nederland op sommige dagen flink kan regenen, is het ook mogelijk om de historische route vanuit huis online te bekijken via de website Beleef Amstelveen, www.beleefamstelveen.nl/historischeroutes

Voor de route door het Oude Dorp en Keizer Karelpark is de gemeente nog op zoek naar verhalen en anekdotes. Wie deze wijk(en) als geen ander kent en wil bijdragen aan dit project, kan  contact opnemen via historie@amstelveen.nl. Reageren kan ook in de Facebookgroep Historische Routes Amstelveen. 

<p>Gemeente Amstelveen</p>
Foto:

Gemeente Amstelveen

Een van de informatiepanelen van de historische wandelroute.