De verwoestende brand brak uit net nadat een lange restauratieperiode achter de rug was. Direct betrokkenen lieten zich hierdoor niet uit het veld slaan en al snel werd besloten om de kerk weer te herbouwen. Er kwamen ook allerlei lokale acties op gang voor financiële ondersteuning van het herstel. De voorbereidingen voor het bouwproces namen de nodige tijd in beslag. Op 1 april konden het bestuur van de RK Parochie Amstelland en het aannemingsbedrijf Nico de Bont uiteindelijk het contract voor het herstel van de kerk ondertekenen. 

VEILIGHEID Daarbij richt de aandacht zich nu eerst op de gewelven. Een groot deel daarvan is na de brand blijven staan. Het herstel van deze gewelven heeft veel hoofdbrekens gekost. De drukwerking in de gewelven zorgt normaal gesproken voor stabiliteit, maar de boogconstructies waren door de brand labiel geworden. Daardoor was het gevaarlijk om onder de gewelven te komen. Tot op het laatst is aan een plan van aanpak gewerkt om deze gewelven veilig te kunnen benaderen en de beeldbepalende historische elementen te kunnen behouden. "De veiligheidsissues waren groter dan gedacht. Er moest een aanpak komen waar alle betrokken partijen vertrouwen in hadden en dat is gelukt," licht Verkleij toe. "Er wordt nu nu volop gewerkt om de gewelven te ondersteunen," 

LEISTEEN Voor het herstel zijn nog stenen beschikbaar van de gewelven die bij de brand naar beneden zijn gekomen. Een groep vrijwilligers heeft de stenen schoongemaakt, zodat ze opnieuw gebruikt kunnen worden. Als de gewelven voldoende hersteld zijn, wordt het dak geplaatst. Het gaat om een eigentijdse kapconstructie met aan de buitenkant de vertrouwde leisteen dakbedekking. Als de kerk wind- en waterdicht is, kan ook het herstel van de binnenkant van het kerkgebouw beginnen.    

GEEN VOLLEDIGE KOPIE De herbouw van de kerk moet naar verwachting in 2022 klaar zijn. De door de beroemde architect Pierre Cuypers ontworpen kerk ziet er dan vanaf de buitenkant weer uit zoals voorheen. In het niet zichtbare binnenwerk worden verbeteringen doorgevoerd. "We zetten geen volledige kopie van de oude kerk neer," licht Verkleij toe. ''De herbouw vindt plaats met respect voor de historie en in de wetenschap dat we met een gevoelig historisch gebouw bezig zijn. Maar we voegen daar elementen uit de 21ste eeuw aan toe."

VOORZETRAMEN Een van de moderniseringen betreft het aanbrengen van isolatie. De Urbanuskerk had veel last van koude luchtstromen en voorzetramen voor het glas-in-lood kunnen voor verbetering zorgen. Daar is extra geld voor nodig, waarvoor een beroep wordt gedaan op externe sponsors en op de opbrengst van de inzamelingen door de stichting Vrienden van de Bovenkerkse Urbanus. "De schade aan het casco wordt gedekt door de verzekering, maar alle extra's die we aan willen brengen moeten we zelf betalen."' 

VERBETERINGEN Inmiddels is ook een parochiële werkgroep opgezet om met ondersteuning van de architect plannen te maken voor de inrichting van de kerk. Dan wordt ook duidelijk welke verbeteringen aangebracht kunnen worden mede dankzij de Vrienden-stichting ingezamelde gelden en investeringen vanuit de parochie. De stichting wil de kerk ook weer gaan gebruiken voor concerten, waarbij de opbrengsten ten goede komen aan het kerkgebouw. Het geld dat na de brand werd ingezameld in eerste instantie bestemd voor verbetering van achtereenvolgens de akoestiek, de toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers, en de verlichting van de toren. Ook wordt de opbrengst gebruikt om het kerkgebouw energiezuiniger te maken.  

KERKDIENSTEN Hoewel er ook uitvoeringen plaats gaan vinden, benadrukt Verkleij dat de Urbanuskerk een rooms-katholieke kerk blijft die geschikt is om de eredienst te houden. "Het interieur moet ook aan de eisen die daarvoor gesteld worden voldoen. Het wordt dus geen concertzaal en de activiteiten die er plaatsvinden mogen niet in strijd zijn met het religieuze karakter van het gebouw. Maar verbeteringen die aangebracht worden, kunnen natuurlijk beide functies ten goede komen."

TORENKAPEL De kerk kon eerder dit jaar (voor de coronacrisis) wel weer de kleine kapel op de begane grond van de kerktoren in gebruik nemen. ''De kapel kon gebruikt worden voor kleine vieringen voor 20 tot 25 personen. We merkten dat mensen het prettig vonden dat een deel van het kerkgebouw weer in gebruik genomen kon worden. Dat versterkt de binding. De kapel is ook tijdens de bouw open voor mensen die een kaarsje willen branden bij het Mariabeeld," aldus Verkleij.

KRUISWEGSTATIES Een zaak van lange adem is het herstel van de kruiswegstaties, die gemaakt waren door de Haarlemse kerkschilder Frans Loots (1863-1924). Veel staties zijn door de brand beschadigd geraakt en moeten waar mogelijk hersteld worden. Met de restauratie is echter veel geld gemoeid. De stichting Vrienden van de Bovenkerkse Urbanus gaat hier fondsen voor werven. Verkleij is er voorstander van om in de tussentijd tijdelijke kopieën van de staties op te hangen naast degene die wel al teruggeplaatst kunnen worden. Dat om het gemis aan de schilderwerken te compenseren. 

RESPECT VOOR HISTORIE Dat is uiteraard pas aan de orde als de kerk weer opnieuw in gebruik genomen kan worden. De komende twee jaar staat de kerk nog in de steigers. De herbouw en herinrichting is een gevoelige klus die met zorg wordt opgepakt. Ook het deel van de glas-in-loodramen die door de brand beschadigd zijn geraakt, moet hersteld worden. "De vraag daarbij is of je alles helemaal in de oude staat moet herstellen. Ik vind dat je best mag laten zien dat er wat veranderd is nadat er brand geweest is,"stelt Verkleij. "Maar dat is best een uitdaging. Het moet met respect voor de historie een inspirerend gebouw blijven."

Voor meer informatie over de inzamelingsactie van de Vrienden van de Bovenkerkse Urbanus: https://www.vriendenbovenkerkseurbanus.nl/

© Dolf Middelhoff
Foto: © Dolf Middelhoff
(Foto: Dolf Middelhoff)
© Dolf Middelhoff
Foto: © Dolf Middelhoff
(Foto: Dolf Middelhoff)