Tini Visser beschreef in haar boek 'Jaren van Verduistering' over de bezettingstijd in Amstelveen hoe de Joodse inwoners in mei 1942 in eerste instantie naar Amsterdam werden afgevoerd. 'In mei kwam de order dat alle Amstelveense Joden naar Amsterdam moesten. De order kwam via de Amstelveense afdeling van de Joodse Raad (die een bureautje in Amstelveen had in de kleine synagoge aan de Randwijcklaan). 'Morgen om 9.00 uur moet u op het station (van de toen nog bestaande spoorlijn naar Amsterdam) zijn, met niet meer dan één koffer per persoon'. De Duitse SS kwam intussen voor de Hausrat-Erfassung - de registratie van Joods bezit. Veel Amstelveners namen bedroefd afscheid van hun Joodse vrienden. Er stonden groepjes bedrukte burgers op het perron om afscheid te nemen. In totaal verlieten 239 joden op 12 en 13 mei Nieuwer-Amstel.' 

GEEN JOODSE SCHOOLKINDEREN MEER 'Het Joodse schooltje dat in de synagoge aan de Randwijcklaan was ondergebracht toen Joodse kinderen niet meer op gewone scholen mochten zitten, sloot. Joodse schoolkinderen waren er niet meer in Amstelveen,evenmin als Joodse gelovigen die in 1938 nog enthousiast hun sjoel aan de Randwijcklaan hadden ingewijd. In 1941 telde Nieuwer-Amstel nog 467 Joodse inwoners. Een aantal van hen was inmiddels gevlucht of ondergedoken,' aldus Tini Visser in haar boek.

VERNIETIGINGSKAMPEN Amsterdam was voor de meeste Amstelveense Joden slechts een tijdelijke verblijfplaats. Ze werden net als tienduizenden andere Joodse manen en vrouwen die in de stad woonden naar concentratie- en vernietigingskampen gedeporteerd en vermoord.

NOOIT MEER TERUGGEKOMEN Ondanks deze tragische geschiedenis ontbrak tot kort een monument ter herinnering hieraan. Op het herdenkingsmonument  in het Broersepark staat een rijtje namen van 35 Amstelveners  die om het leven kwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar dat zijn dus lang niet alle namen, concludeerde de stichting Nooit meer teruggekomen die hier onderzoek naar deed. Het leidde uiteindelijk tot plaatsing van het herdenkingsmonument 'Nooit meer teruggekomen' waarop de namen van deze oorlogsslachtoffers alsnog zijn te lezen.

AANDACHT VOOR VERLEDEN Dat dat niet eerder is gebeurd kwam volgens wethouder Herbert Raat doordat Amstelveen na de oorlog heel sterk op de toekomst gericht was. "Nu Amstelveen volwassener geworden is, komt er meer aandacht voor het verleden, over wie we zijn en waar wij vandaan zijn gekomen. Die geringe aandacht voor historie geldt ook voor de gedeporteerde, ondergedoken en nooit meer teruggekeerde Joodse slachtoffers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het is belangrijk dat deze zwarte bladzijde in de Amstelveense geschiedenis niet wordt vergeten," zie hij hier eerder over.

BRIEFJE Het ontwerp voor het monument is gemaakt door de Amstelveense kunstenaar Piet Cohen. Het betreft een corten-stalen paneel waarop de namen van de slachtoffers staan ingegraveerd. Daarbovenop is een gevouwen briefje met ingegraveerde tekst, uitgevoerd in roestvrij staal, aangebracht. Het briefje verwijst naar de ontroerende briefjes voor familieleden of vrienden die slachtoffers tijdens hun deportatie uit de treinen gooiden. 

BURGEMEESTER HASPELS Het monument staat op de hoek van de Amsterdamseweg/Prins Bernhardlaan, nabij het Jac. P. Thijssepark en De Braak. Hiervoor is gekozen omdat het monument hier goed zichtbaar is en er ook voldoende ruimte omheen is, bijvoorbeeld voor herdenkingsbijeenkomsten en bezoeken met schoolklassen. Het dichtstbij staande huis (nr. 2) was het woonhuis van burgemeester Haspels, die in de oorlog een belangrijke rol speelde tegen anti-Joodse maatregelen van de bezetter in Amstelveen.

AMSTELVEEN ORANJE Het monument komt tot stand na een motie in de raad waarin het college gevraagd werd een voorstel uit te werken hiervoor. Amstelveen Oranje was op het moment dat de motie werd aangenomen al met een dergelijk project bezig en daarom heeft de gemeente deze organisatie gevraagd met een plan te komen dat nu gerealiseerd is. De onthulling zou op 21 april (Jom Hasjoa, oftewel de jaarlijkse herdenkingsdag van de Holocaust) plaatsvinden, maar dat kon toen vanwege het coronavirus niet doorgaan. Zodra een nieuwe datum bekend is, maken de gemeente en Amstelveen Oranje dit bekend.